vrouw die zaden in haar opgehouden handen houdt

De zaadwakers in Guinee-Bissau

Vanessa Ribeiro Rodrigues

Voor een documentairefotograaf en filmmaker die haar verhalen graag op hun natuurlijke beloop laat, is er geen beter onderwerp te bedenken dan de ‘zaadwakers’ in Guinee-Bissau. Vanessa Ribeiro Rodrigues bracht een maand door op de palmrijke Bissagoseilanden om deze inspirerende vrouwen te ontmoeten en hun verhaal vast te leggen, zodat hun stem ook andere gemeenschappen kan helpen.

Vanessa hoorde voor het eerst over dit onderwerp toen ze in 2021 onderzoeksjournalistiek onderwees in Guinee-Bissau. “Als verhalenverteller ben ik continu op zoek naar nieuwe verhalen”, legt ze uit. “Ik was al bekend met de ngo Tiniguena. Hun projecten vormen een interessante mengelmoes van ecofeminisme, agro-ecologie, emancipatie en duurzaamheid. Toen iemand begon over het werk van de zaadwakers, was ik zo geïntrigeerd door deze vrouwen en hun belangrijke missie dat ik gelijk wist dat ik hun verhalen beter wilde leren kennen.”

vrouw die naast een stenen huis zit

© Vanessa Ribeiro Rodrigues | Sony α7C + FE 24-105mm f/4 G OSS | 1/160s @ f/4.0, ISO 200

Deze Bidjogo-vrouwen wonen in het gemeenschappelijk beheerde zeereservaat van de Urok-eilanden. Het is hun rol om voedselsoevereiniteit en voedselzekerheid te garanderen. Daarbij stuiten ze echter op uitdagingen zoals de stijgende zeespiegel en de toename aan regenval door klimaatverandering, en ook op economische en industriële bedreigingen voor de oorspronkelijke gewassen van de eilanden, zoals de monocultuur van cashew.

een zaailing die wordt geplant

© Vanessa Ribeiro Rodrigues | Sony α7C + FE 24-105mm f/4 G OSS | 1/320s @ f/4.5, ISO 100

Naast duurzaamheid wil Vanessa het ook hebben over de ongelijkheid die op de achtergrond speelt. “De landbouw in Guinee-Bissau is afhankelijk van het werk van boerinnen, en zij zijn verantwoordelijk voor de voeding van hun gezinnen. Maar vanwege discriminerende wetgeving en praktijken is nog geen procent van deze vrouwen eigenaar van het land dat ze bewerken.” Vanessa wilde hun verhaal delen en startte een multimediaproject dat tot nu toe al heeft geleid tot meerdere artikelen in Portugese en andere kranten en een documentairefilm die dit jaar uitkomt. Daarnaast zal dit project binnenkort de basis vormen voor een interactieve tentoonstelling in Portugal.

vrouw die net niet in de camera kijkt

© Vanessa Ribeiro Rodrigues | Sony α7C + FE 24-105mm f/4 G OSS | 1/60s @ f/4.0, ISO 200

Het interviewen en fotograferen van de zaadwakers bracht ook uitdagingen met zich mee. “Het lastigste was dat ik het allemaal in mijn eentje moest doen”, vertelt ze lachend. “Er was weinig tijd en er waren zoveel vrouwen die ik wilde spreken, maar ik moest alles zelf doen: opbouwen, interviewen, totaalshots en tussenshots maken, portretten en andere beelden fotograferen, het geluid opnemen en natuurlijk mijn apparatuur meesjouwen. Het landschap en weer speelden ook een grote rol. Bij vloed namen we een boot, maar meestal moest ik uren wandelen en waden om de mensen te kunnen ontmoeten die ik wilde spreken.”

“Als je dit soort plaatsen bezoekt, waar je zo’n fantastisch verhaal kunt vinden, wil je alles eruit halen wat erin zit”, zegt ze. “Je moet je blijven inzetten, maar je wordt er altijd voor beloond. Het is een voorrecht om deze afgelegen en eeuwenoude cultuur te mogen bezoeken en leren kennen. Als verhalenjager geloof ik dat dit het soort verhaal is dat een verschil kan maken.

Vanessa steunde tijdens dit project op haar camera en lens, de Sony Alpha 7C en de FE 24-105mm f/4 G OSS. “Ik was blij dat ik deze combinatie bij me had, aangezien ik alles alleen moest doen”, legt ze uit. “De lens en camera zijn makkelijk draagbaar, maar bieden ook veel flexibiliteit en een hoge kwaliteit voor zowel foto als video. Het gewicht maakt echt een verschil wanneer je wekenlang al je uitrusting op je rug meedraagt! Met deze lens kan ik opnemen zoals ik dat wil: portretten, landschappen – ik kan zelfs een onderwerp in de verte vastleggen, zoals het eiland Bolama. Het diafragma van f/4 vangt veel licht op. Dat is erg belangrijk voor mij omdat ik graag met alleen het beschikbare licht werk.”

vrouw die zaden in haar opgehouden handen houdt

© Vanessa Ribeiro Rodrigues | Sony α7C + FE 24-105mm f/4 G OSS | 1/50s @ f/4.0, ISO 100

De uitdagende situatie betekende niet dat Vanessa afweek van haar vaste werkwijze: rustig en ontspannen werken, de tijd nemen om het vertrouwen van haar onderwerpen te winnen en zorgen dat hun stemmen echt gehoord worden. “Ik vind dat je niet even snel op een knopje kunt drukken en dan maken dat je weg komt, of het nu gaat om filmmaken of fotograferen”, legt ze uit. “Ik wil graag communiceren en een band vormen met mensen, en dat kost nu eenmaal tijd.”

zijaanzicht van een vrouw omringd door gebladerte

© Vanessa Ribeiro Rodrigues | Sony α7C + FE 24-105mm f/4 G OSS | 1/160s @ f/4.0, ISO 640

“Ik vraag mijn onderwerpen altijd wat ze belangrijk vinden en wat ze willen dat ik overdraag. Op een bepaalde manier loopt het nieuws dus van beneden naar boven: ik begin bij de stemmen uit de gemeenschap en dankzij een respectvolle benadering ontstaat er een samenwerking. Het is als buitenstaander niet aan mij om te bepalen wat nieuwswaardig is. Ik geef de regie terug aan de mensen. Hoe kan ik hen vertegenwoordigen? Waar maken ze zich zorgen om? En welk deel van hun verhaal is nog niet eerder verteld?”

Vanessa vindt dat de portretten die ze van de vrouwen heeft gemaakt een speciale betekenis hebben. “Ik vind dat fotografie een speciale kracht heeft die ontbreekt bij video of audiovisuele media. Ik zeg niet dat het ene beter is dan het andere, maar met fotografie kun je de tijd laten stilstaan op een manier die bij video niet kan. Daarmee stimuleer je de verbeelding van de kijker op een andere manier. Het oog wordt naar de details getrokken en blijft daar hangen, waardoor er een speciale band ontstaat. Je krijgt een gevoel van herkenning bij iets wat je nog nooit hebt gezien. Video toont ons bijna alles – de beweging, de taal, het geluid – maar vaak spreekt de afwezigheid van dit alles duidelijker.”

portret van een dame met een gele doek om haar hoofd

© Vanessa Ribeiro Rodrigues | Sony α7C + FE 24-105mm f/4 G OSS | 1/320s @ f/4.5, ISO 100

Welk effect denkt Vanessa dat dit verhaal kan hebben nu het is vastgelegd? “Ik denk dat dit soort verhalen over agro-ecologie een goed voorbeeld kunnen vormen voor de rest van de wereld, en de zaadwakers krijgen er ook iets voor terug”, concludeert ze.

Uitgelichte producten

Gerelateerde verhalen

Meld u aan voor de nieuwsbrief van α Universe

U hebt u geabonneerd op de nieuwsbrief van α Universe

Voer een geldig e-mailadres in

Er is iets fout gegaan

U hebt u geabonneerd